تاریخ خبر: کد خبر: 5379

یادداشت:

کاروان تدبیرهای دولت به کجا می‌رود؟

استاد دانشگاه تهران در یادداشتی به تحلیل عملکرد دولت تدبیر و امید پرداخت.

کاروان تدبیرهای دولت به کجا می‌رود؟

به گزارش قاصدنیوز، سعید زیباکلام در یاداشتی عملکرد دولت را مورد ارزیابی و انتقاد قرار داد.

 

بسم الله و بالله و فی سبیل الله و علی مله رسول الله

 

ــ چندان مهم و محوری نیست که کدام یک از مقامات دولت تدبیر چه تدبیری را کی و کجا بخرج داده‌اند تا از انتشار علنی و صریح توافقات در لوزان طفره بروند و از بازگویی واقعیات به ملت ایران شانه خالی کنند. آنچه اما فوق‌العاده مهم است این است که چرا یا با چه اهدافی این ترفندها تدبیر می‌شوند؟

 

ــ جناب آقای حسن روحانی، رئیس‌جمهور محترم، در نشست خبری در شیراز در جواب صحبت خبرنگاری که دانشجویان خواستار ارائه فکت‌شیت(اظهارنامه واقعیات) هستند می‌گویند: "فکت‌شیت ما که قبل از آمریکا منتشر شد و پس از پرتاب کنایه‌ای تأسف‌انگیز به شخصیت دانشجویان اضافه می‌کنند: ما نظراتمان را به صراحت گفته‌ایم و اعلام کردیم … اگر لازم است فکت‌شیت دوم را هم منتشر کنیم(۱۰/۲/۹۴). البته حق این است که گفته شود این تدبیر جدید پس از آن طراحی و ارائه شد که برخی از بهترین دانشجویان دلسوز انقلاب که با در دست گرفتن پلاکاردهایی خواهان انتشار فکت‌شیت شده بودند، مورد ضرب و شتم و سپس بازداشت برخی از مأموران اطراف رئیس‌جمهورِ تدبیر و عقلانیت قرار گرفته بودند. برای اینکه اهمیت این تدبیر جدید بیشتر روشن شود و مقدمه تأمل بر سؤال "چرا این ترفندها تدبیر می‌شوند؟ فراهم شود به اختصار فرازهای مهم‌تر سیر این تدبیرهای مخفی‌کارانه و ابهام‌سازانه را بررسی می‌کنیم.

 

ــ پس از قرارگرفتن متنی بر روی سایت رسمی وزارت خارجه، در ۱۵/۱/۹۴ و با شماره خبر ۳۳۴۲۴۹، و حذف آن ساعاتی بعد، آقای دکتر محمدجواد ظریف شامگاه آن روز در برنامه نگاه یک سیما می‌گوید: هیچ فکت‌شیت ایرانی وجود ندارد. چند نفر از دوستان ما یک رشته دستاورد‌ها از مذاکرات را نوشتند. روشن است که مراد آقای جواد ظریف از چند نفر از دوستان ما یک رشته دستاوردها از مذاکرات را نوشتند این است که فکت‌شیت کارشده روی سایت رسمی وزارت امور خارجه هیچ اعتباری نداشته و به همین علت هم حذف شده است. اما این چگونه تدبیری است: جای سؤال ندارد که دوستان آقای ظریف در لوزان چه می‌کردند و چگونه از برخی دستاوردهای مذاکرات مطلع شده‌اند؟ چطور امکان دارد برخی از دوستان ایشان از برخی دستاوردها بدون خواست و اذن و اطلاع ایشان مطلع شوند و به علاوه بتوانند آن‌ها را بدون خواست آقای ظریف بر روی سایت رسمی وزارت امور خارجه کار کنند؟

 

ــ وی سپس می‌گوید آمریکایی‌ها آنچه خودشان مایل بودند را در فکت‌شیت آوردند و این سبب شد که نماینده موگرینی به آمریکایی‌ها اعتراض کند که چرا برخلاف متن بیانیه مطبوعاتی گفتید… . من حتی به خود کری در این زمینه اعتراض کردم"(گفتگوی تلویزیونی، به نقل از ایرنا: ۱۵/۱/۹۴). آیا امکان دارد با توجه به تخطی چنین آشکار و علنی و مکتوب آمریکایی‌ها، اعتراض نماینده موگرینی شفاهی بوده در هیچ جایی منعکس و منتشر نشده باشد؟ آیا خانم موگرینی و نماینده او هم قایم‌موشک‌بازی می‌کنند؟ نیز، امکان دارد همساز با روش قایم‌موشک‌بازیِ خانم موگرینی و نماینده‌اش، ظریف هم به چنین اظهارات مکتوب خبط و خطا به صورت شفاهی و در محیطی کاملاً دوستانه و تنش‌زدایانه اعتراض کرده باشد؟ و اگر چنین باشد، جای سؤال ندارد که اهمیت این اعتراض چیست و کجا تأثیر حقوقی خود را خواهد گذاشت؟

 

 ــ آقای دکتر صالحی چند روز بعد و در جلسه غیر علنی مجلس: رهبر معظم انقلاب دیروز به آقای ظریف فرمودند که آقای ظریف شما هم بروید فکت‌شیت ایران را در اختیار مردم قرار دهید.(۱۸/۱/۹۴). آقای ظریف در همان جلسه: "فکت‌شیت ایرانی از بیانیه لوزان نیز به زودی تهیه و ارائه خواهد شد و فکت‌شیت آمریکایی به هیچ‌وجه قابل قبول نیست… و آنچه آن‌ها اعلام کرده‌اند بیان خلاف واقع از دستاوردهایشان است"(۱۸/۱/۹۴). ملاحظه می‌شود که آقای ظریف با تدبیر تمام از تکذیب رسمی و علنی آنچه او فکت‌شیت آمریکایی‌ها می‌خواند اجتناب می‌کند، حتی شفاهاً. به‌راستی چرا، همانطور که آمریکایی‌ها متنی حاوی توافقات

 

لوزان را رسماً و کتباً منتشر کرده‌اند، آقای ظریف رسماً و کتباً آن را و یا بخش‌هایی از آن را تکذیب نمی‌کند؟ این تدبیر قایم‌موشکی چه هدفی را تعقیب می‌کند؟

 

ــ همساز با اظهارات جلسه غیر علنی مجلس، آقای صالحی در حاشیه جلسه هیأت دولت می‌گوید: "سازمان انرژی اتمی و وزارت امور خارجه متفقاً فکت‌شیتی تهیه کرده‌اند که اکنون دست آقای ظریف است و اگر مصلحت بدانند این فکت‌شیت را اعلام می‌کنند"(۱۹/۱/۹۴، به نقل از ایرنا). وی سپس در پاسخ به این سؤال که چرا از ابتدا این فکت‌شیت آماده و همزمان با ارائه فکت‌شیت آمریکایی‌ها ارائه نشد، تصریح می‌کند: "داستان این مطلب بسیار پیچیده است به هر حال این مذاکرات بسیار حساس است و می‌تواند به هر طریقی دچار آفت شود."(همان). مایۀ تأسف است که دکتر صالحی با سوابق خاص خود چرا وارد عرصۀ تدبیرهای قایم‌موشکی شده‌اند. چقدر بجا بود صالحی بخشی از آن پیچیدگی بسیار داستان تدبیرهای مخفی‌کاری را برای ملت ایران بازگو می‌کردند. چقدر شایسته بود ایشان برای ملت ایران توضیح می‌دادند که چگونه انتشار صادقانۀ کتبی و علنی تمام توافقات صورت گرفته ـــ همان که به نحو ابهام‌سازانه و گیج‌کننده‌ای در ایران موسوم به فکت‌شیت شده است ـــ می‌تواند "به هر طریقی دچار آفت شود". آیا به‌راستی معاون رئیس‌جمهور دولت تدبیر بر این باور است که آگاهی مردم ایران از ریز و درشت توافقات، مذاکرات را دچار آفت می‌کند؟ چقدر بجا بود آقای صالحی همچنین تبیین می‌کردند چگونه انتشار کتبی علنی توافقنامه لوزان از سوی آمریکایی‌ها مذاکرات را دچار آفت نمی‌کند.

 

  ــ یک روز بعد و در حالی که رهبر انقلاب، اکثریت نمایندگان مجلس، و کثیری از شخصیت‌های دانشگاهی و تشکل‌های دانشجویی مستقل در سراسر کشور همه بر انتشار کتبی علنی توافقات تأکید کرده‌اند و وزیر خارجه و رئیس سازمان انرژی اتمی از تهیه و ارائه قریب‌الوقوع آن خبر داده‌اند سید عباس عراقچی می‌گوید: "مسائل کاملاً روشن است و لزومی ندارد به ارائه فکت‌شیت اهمیت داده شود. بعد از هر مذاکره و واقعه هر طرفی روایت خود را از آن مذاکره دارد و اقدامات مربوط به خودش را برجسته‌تر می‌کند. آن‌ها مطالب‌شان را در قالب فکت‌شیت ارائه دادند و ما مطالب‌مان را شفاهی و با مردم به طور صادقانه در میان گذاشتیم‌"(۲۰/۱/۹۴). باز هم شیوۀ معهود تدبیرهای اختفایی یا، به زبان فرهنگ عامیانه، تدبیرهای قایم‌موشکی. یک سؤال ساده: چرا وزارت امور خارجه نیز صادقانه متن کتبی توافقات را علناً و رسماً منتشر نمی‌کند؟ چرا باز هم شفاهی؟ مگر مدعی صداقت نیستید؟ مگر نگفته‌اید "من نمی‌توانم به مردم دروغ بگویم و داریم روی فکت‌شیت کار می‌کنیم"(ظریف در جلسه غیر علنی مجلس: ۱۸/۱/۹۴)، پس چرا هنوز دو روز از این سخن نگذشته، از انتشار کتبی علنی و رسمی با هزار تدبیر و ترفند و قایم‌موشک‌‌بازی طفره رفته، موارد توافقات را مخفی می‌کنید؟ به‌راستی موارد توافق‌شده در لوزان می‌طلبد که روی آن کار شود؟ امکان دارد توضیح دهید چه کاری قرار بود روی موارد توافق‌شده در لوزان انجام دهید؟ کدام مسائل "کاملاً روشن" است؟ و برای چه کسی؟ برای تیم مذاکره‌کننده؟ برای ملت و مسئولان حکومتی ایران؟ برای چه کسی "لزومی ندارد" که به ارائه فکت‌شیت اهمیت داده شود؟ آیا سید عباس عراقچی فراموش کرده و یا تجاهل می‌ورزد که بسیاری از مراجع حکومتی و شخصیت‌های دانشگاهی و جنبش مستقل و غیر وابستۀ دانشجویی به هر دلیلی لازم دیده‌اند که موارد توافقات ارائه شود؟

 

ــ همان روز بیستم فروردین، علی اکبر صالحی در گفتگوی ویژۀ خبری شبکه دو مجدداً تأکید می‌کند فکت‌شیتی که سازمان انرژی اتمی با همکاری وزارت امور خارجه تنظیم کرده است در اختیار وزیر امور خارجه کشورمان قرار دارد"(۲۰/۱/۹۴). سید عباس عراقچی، این بار در گفتگو با شبکه خبر: روایت ما که یک روایت واقعی است در صحبت‌های مفصل دکتر ظریف بیان شد. من نیز بیان کردم. ما فعلاً بنای ارائه مکتوب آن را نداریم"(۲۰/۱/۹۴). در اینجا تدبیر دیگری به آرامی صورت می‌گیرد: دیگر سخنی از فکت‌شیت مطرح نمی‌شود و به عوض روایت به میان می‌آید. زیرا در میان مسئولان مختلف حکومتی همه‌جا صحبت از انتشار فکت‌شیت است. اما روایت این مزیت را دارد که می‌تواند شفاهی هم باشد. بدین ترتیب، بنده و آقای ظریف روایت واقعی را گفته‌ایم و تصمیمی هم بر ارائه کتبی آن نداریم! ملاحظه می‌شود چگونه با بازی با الفاظ و مفاهیم، از انتشار توافقات صورت‌گرفته در لوزان به هر قیمتی و با هر تعداد از پشتک‌وارو اجتناب می‌شود؟

 

ــ بیست و یکم فروردین، سید عباس عراقچی تدبیر فوق‌الذکر خود را تکمیل می‌کند. با وجود اینکه مفهوم روایت قدری فشار انتشار را کم می‌کند لیکن نظر به اینکه مطالبه ملی معطوف به فکت‌شیت است در نتیجه صحبت جدید عراقچی مجدداً متوجه فکت‌شیت می‌شود: فکت‌شیت ایران همان سخنان مبسوط وزیر امور خارجه است.(ایرنا، ۲۱/۱/۹۴). روشن است که این تدبیر دیگر جایی برای انتشار توافقات لوزان باقی نمی‌گذارد و مجموعۀ مصاحبه‌های مقامات عالی‌رتبۀ دولت تدبیر همان فکت‌شیت ایرانی می‌شود! و این در حالی است که متن منتشرشدۀ آمریکایی‌ها ـــ همان توافقنامۀ لوزان، همان که به غلط و نیز به دروغ موسوم به فکت‌شیت آمریکایی‌ها شد ـــ دارای ۷ بخش متمایز تحت عنوان غنی‌سازی، فردو، نظنز، بازرسی و شفافیت، رآکتورها و بازفرآوری، تحریم‌ها، و زمان‌بندی است و دارای ۴۳ ماده. از این تعداد، بیش از ۳۰ ماده یا با عبارت "ایران موافقت کرده که … شروع می‌شود و یا تعهد و تکلیفی را بر دوش ایران گذاشته است. اما چه باک! باید قاطعانه و شجاعانه از برملاشدن توافقات به هر قیمتی خودداری کرد تا این سیاست خارجی به ثمر بنشیند و ملت ایران طعم استقامت و ایستادگی و سال‌ها شعار "انرژی هسته‌ای حق مسلم ماست" را در تدبیرهای منطقی و استدلالی مجاهدان جان بر کف عرصۀ دیپلماسی خود ببیند و بنوشد و سرمست شود. آیا به‌راستی سید عباس عراقچی بر این باور است که ملت ایران حرف‌های پراکندۀ مصاحبه‌ای را برابر و همسان متن رسماً منتشرۀ علنی وزارت خارجۀ آمریکا با اوصاف مذکور خواهد شمرد؟ آیا وی بر آن است که نه نمایندگان مردم در مجلس و نه حتی نخبگان ملت ایران هیچگاه پی نمی‌برند که چی به خورد ملت داده می‌شود؟ آیا وی و همکارانش نمی‌دانند که یکایک اظهارات آن‌ها از جانب جراید جدّی سیاسی و به ویژه اصحاب اندیشکده‌های غربی و به‌ویژه آمریکایی و اسرائیلی و صد البته همتایان آمریکایی و اسرائیلی‌شان بررسی و تأمل می‌شود؟ و با همۀ این احوال، وی می‌گوید: "دلم می‌خواهد مردم به ما اعتماد کنند تا به طرف‌های مقابل."(بنا به گزارش ایرنا، ۱۴/۱/۹۴).

 

ــ بیست و سوم فروردین، دکتر صالحی در گفتگو با شبکۀ العالم مجدداً به این بحث ورود می‌کند: "همین سخنانی که بنده و آقای ظریف و عراقچی ایراد کرده‌ایم همه اینها فکت‌شیت است"(ایرنا، ۲۳/۱/۹۴). تدبیر سید عباس عراقچی که "فکت‌شیت ایران همان سخنان مبسوط وزیر امور خارجه است"، در دستان علی‌اکبر صالحی بسط بیشتری می‌یابد: همین سخنان ما خودْ فکت‌شیت‌اند! روشن است که با این پیچش جدید، ماجرای انتشار توافقات لوزان ـــ همان توافقنامۀ لوزان ـــ که تبدیل به یک مطالبۀ ملی شده است را همزمان و به نحو شعبده‌بازانه‌ای هم منتفی می‌کند و هم در عین حال محقق! منتفی می‌کند زیرا چیزی منتشر نشده و محقق می‌کند زیرا همین حرف‌های ما همان فکت‌شیت هستند. اینجا ابداً جای طنز و هجو و مذمت و مزاح نیست، جای هشدار است، جای بیدارباش است، جای اعلام خطر است: اگر ملت ایران این قبیل تدابیر را بخوبی نبیند و نفهمد آیندۀ نه چندان دور تیره‌ای را برای خود رقم زده است. آنچه این تدبیر جدید را سخت غبارآلود و ظلمانی می‌کند این است که صالحی بلافاصله اضافه می‌کند: "نه اینکه ما فکت‌شیتی نداشته باشیم، داریم. اما مسئولیت این امر بر عهده … دکتر ظریف است و می‌تواند با آقای روحانی اگر صلاح دانستند منتشر کنند"(همان‌جا). ملاحظه می‌شود که ریاست سازمان انرژی اتمی چگونه ظرف چند ثانیه با چند حرکت گفتاری تقریباً همۀ مخاطبان خود را گیج و مبهوت و حیران می‌کند؟ یعنی: هم فکت‌شیت ارائه کرده‌ایم(همین سخنان بنده و ظریف و عراقچی) و هم در عین حال فکت‌شیت داریم لیکن انتشار آن در دست وزیر امور خارجه است! جلّ‌الخالق! در یک چشم بر هم زدن، هم انتشار توافقات لوزان منتفی می‌شود و هم محقق، هم فکت‌شیت ارائه کرده‌ایم و هم داریم و انتشارش منوط به اذن رئیس‌الوزراء است! به‌راستی روشن است کاروان این سیاست خارجی در کجا فرود خواهد آمد؟ نمایندگان مجلس ما بیدار و هشیارند و از منافع ملی و آرمان‌های انقلاب پاسداری و حراست می‌کنند؟ ارباب رسانه‌های ما، و به‌ویژه رسانۀ ملی کجایند و چه می‌کنند؟ مصلحت نظام کماکان مصلحت نظام و انقلاب را در همین تدبیرها و ترفندهای اختفایی می‌بیند؟ "ای دنیا! اف بر دوستی تو.

 

ــ سه روز بعد، در ۲۶ فروردین، نور علی نور می‌شود. این بار نوبت ریاست محترم جمهوری آقای روحانی است که با کوله‌باری از حقوقدانیِ شگفت‌انگیز و اما ناشنیدۀ خود وارد می‌شود: "مذاکره تمام نشده که جزئیات آن منتشر شود، مذاکره آداب خودش را دارد و هنوز نمی‌توان جزئیات را منتشر کرد"(به گزارش جام نیوز، ۱۱/۲/۹۴). به بیانی دیگر: کسی فکر نکند که مذاکرات بین‌المللی و هم نیز انتشار توافقات بین‌المللی تابع حقوق و آئینی نیست؛ و اگر می‌بینید برخی ـــ مقصود آمریکایی‌هاست ـــ هم کلیات و هم جزئیات را منتشر می‌کنند از آن روی نیست که چنین حقوق و آدابی وجود ندارد بلکه آن‌ها خلاف حقوق و آداب رفتار می‌کنند. و اگر می‌بینید هیچیک از اعضای ۱+۵ و سایر کشورها و سازمان‌های حقوقی دنیا نیز متعرض این نقض حقوق و آداب نمی‌شوند از آن روی نیست که چنین آداب و حقوقی وجود ندارد بلکه شاید از آن بی‌اطلاعند و یا از سر حیله‌گری خود را به نادانی زده‌اند! اما ما هم می‌دانیم که چنین آداب و حقوقی به واقع وجود دارد و هم از آن اطلاع داریم و هم دقیقاً بدان پایبند هستیم. ملاحظه می‌شود حقوقدان‌بودن چه آثار و فواید خوب و گوارایی دارد؟ و در چه تنگه‌ها و تنگناها به داد آدم می‌رسد؟ اما دست‌ کم یکی دو سؤال در اینجا مطرح می‌شود: چرا هیچیک از نهادهای حقوقی، به‌ویژه دو مجلس کنگرۀ آمریکا، آن هم در این شرایط پرتنش میان دو قوه، و شخصیت‌های حقوقدان آمریکایی مطلقاً در گزارش‌ها و مقالات خود این نقض آشکار آداب مذاکره را مورد اعتراض و انتقاد قرار نداده‌اند؟ امکان دارد خدای ناکرده اشتباهی در اینجا رخ داده باشد؟ امکان دارد آقای رئیس‌جمهور برای ممانعت از بروز تصوراتی دون شأن مقام شامخ رئیس‌جمهور به یکی از معاونان یا مشاوران و یا اساتید دانشگاهی حقوقدان بگویند آداب و حقوق مربوط به مذاکرات بین‌المللی را اعلام و مستشهد کنند؟ و بالاخره، اگر چه فرض بسیار شاذّ حیرت‌انگیزی است اما می‌توان فرض کرد که همۀ حقوقدانان و نهادهای حقوقی ۱+۵ و سایر کشورهای دنیا با هم تبانی کرده‌اند که از رفتار خلافِ دولت آمریکا چشم‌پوشی کنند. با این وصف، خواه چنین فرض کنیم و خواه نکنیم، عاقبت‌الامر چرا وزارت امور خارجه رسماً و علناً و کتباً بدین نقض آداب و حقوق وزارت امور خارجه آمریکا اعتراض نکرده است؟

 

ــ سه روز بعد، آقای ظریف در مصاحبه‌ای با روزنامه قدس(۲۹/۱/۹۴) قصۀ پرغصه و درد تاریخی و بسیار درس‌آموز انتشار توافقات را اینگونه ادامه می‌دهد: "اگر یک مطلب مکتوبی هم منتشر شود با آنچه من در یک مصاحبه دو ساعته در صدا و سیما گفتم فرقی نخواهد کرد". و سپس: "من فکر می‌کنم تمام واقعیات گفته شده". مایۀ مسرت که تمام واقعیات گفته شده. اشکالی ندارد! چون انقلاب اسلامی در بد مخمصه‌ای گرفتار شده، ما به همان هم راضی هستیم! دولت همان "واقعیات گفته‌شده" و یا هر مطلب دیگری را که دوست دارد و یا صلاح می‌داند به